VÍ DỤ VỀ TRIẾT HỌC

     
ENGLISH SECTIONVĂN HỌC THẾ GIỚINGÔN NGỮVĂN HỌCVĂN MINHVĂN HÓAKIỀU HỌCGIỚI THIỆU SÁCHGIÁO DỤCDANH SÁCH

TRIẾT LÝ LÀ GÌ?

Nguyễn Tường Tâm

*

Tác trả ngồi cạnh tấm biển “Hang nhốt Socrates” tại tp. Hà nội Athens

Lời nói đầu

Bắt đầu từ khoảng 2014, giới chỉ huy và hoạt động giáo dục vn mới bước đầu sôi nổi bàn về triết lý giáo dục. Nhưng cho đến nay (1-2018), toàn bộ các bài viết của giới trí thức việt nam trong nước, vào và ngoài ngành giáo dục bàn việc đào bới tìm kiếm một triết lý giáo dục đào tạo cho việt nam lại cho biết họ vẫn chưa biết triết lý giáo dục đào tạo là gì! trước khi muốn biết triết lý giáo dục đào tạo là gì cần biết triết lý là gì? Đó là lý do bài viết này ra đời. Đối với những fan hâm mộ nào có chuyên môn cử nhân triết học (không cần được có bằng cấp) nước ta Cộng Hòa tuyệt của một tổ quốc phi làng mạc hội nhà nghĩa thì câu chữ của bài xích này chỉ là phần lớn khái niệm nhập môn triết học. Còn những người hâm mộ khác hoàn toàn có thể tìm thấy một số kiến thức có ích và lý thú không ngờ.

Bạn đang xem: Ví dụ về triết học

Độc giả có thể đọc bài xích này ở bất cứ đoạn nào, không cần theo trang bị tự từ trên đầu tới cuối. Không hề ít từ ngữ xuất xắc câu, đoạn tôi cần chú ưng ý nguyên tiếng Anh để những vị nào hiểu được giờ đồng hồ Anh đang đọc được nguyên bản, bởi vì ngôn ngữ Việt không đủ để mô tả nhiều tư tưởng triết học phương Tây.

Để ý tưởng phát minh được liên tục, tạo nên thích thú cho người đọc, trong bài xích này tôi không áp dụng nguyên tắc ghi chú tìm hiểu thêm quốc tế (rất phổ biến). Tuy nhiên tất cả gần như sách tham khảo đều được liệt kê khá đầy đủ trong bài xích hoặc ở cuối bài.

* * * * *

Nhập bài

Trong toàn bộ các sách triết học hay triết lý giáo dục đều có mấy page đầu dẫn giải triết lý là gì? (What is philosophy?). Theo sách triết, Triết lý là gì? là một câu hỏi khó trả lời; hay có rất nhiều câu trả lời. Sách Mỹ viết là những câu trả lời của câu hỏi này hầu như gây nhiều tranh cãi xung đột (controversial). Encyclopedia Americana trang 925 viết: tất cả mọi tư tưởng của triết học đa số gây tranh cãi xung đột (However, all definition of philosophy are disputable).

Thêm nữa, ngôn ngữ triết học tập vốn khôn xiết cô ứ và chủ yếu xác, do đó với cá thể tôi, bất cứ nỗ lực như thế nào viết về có mang triết học theo phong cách tôi hiểu cũng đa số trở cần dài loại khó hiểu cho những người đọc, vì chưng vậy tôi chọn cách không tự mô tả một tư tưởng nào theo phong cách hiểu của riêng mình nhưng mà gom phần nhiều định nghĩa tích lũy được trong tất cả những sách hàn lâm giỏi phổ thông của những tác giả trình độ về triết phương Tây nhưng mà tôi được đọc. Tất cả chăng một trong những ví dụ là của cá nhân tôi phân phối để dễ dàng hiểu cho tất cả những người đọc. Mọi định nghĩa đó nhấn mạnh những mặt khác nhau của triết lý. Gồm định nghĩa mô tả đặc thù của triết lý, bao gồm định nghĩa tế bào tả phương pháp của triết lý, có định nghĩa so sánh triết lý với các khoa học tập khác xuất xắc với tôn giáo, có định nghĩa trình bày nội dung của triết lý, bao gồm định nghĩa mô tả mục tiêu của triết lý v….v. Điều này hoàn toàn có thể hiểu được khi ta biết wikipedia nói rằng đôi khi định nghĩa rất là rất khó khăn. Theo wikipedia, có nhiều cách định nghĩa, tất cả không giống nhau về mục tiêu và trọng tâm (tức là tùy theo tác trả muốn nhấn mạnh tới mặt nào của ý niệm (từ vựng) đề xuất định nghĩa (there are various types of definition – all with different purposes và focuses.)

*

Encyclopedia Americana

Vì vậy, lúc đọc tất cả các khái niệm của triết học, tôi thấy phần lớn định nghĩa kia không triệt tiêu nhau mà bổ xung cho nhau. Vị đó, gom toàn bộ các tư tưởng đó sẽ giúp đỡ người đọc dù chưa một ngày học tập triết cũng đọc được khá hoàn toản “Triết lý là gì?”

Triết học với triết lý trong tiếng Việt

Trước tiên họ cần đề cập lại trong giờ đồng hồ Việt tất cả 2 chữ: triết học cùng triết lý nhưng không tồn tại định nghĩa rõ ràng. Sách Mỹ phân tích và lý giải rõ, từ bỏ philosophy bao gồm hai nghĩa: Một nghĩa là tư tưởng của các triết gia. Lấy ví dụ Jean-Paul Sartre là triết gia. Các tác phẩm viết về triết của ông là những tác phẩm triết lý (Philosophic essays: tè luận triết lý), ví dụ cuốn: Being and Nothingness / L’être et le néant (1943) (hiện hữu cùng hư vô). Nghĩa sản phẩm hai là những vận động nghiên cứu tư tưởng của những triết gia. Bởi vậy những tác giả viết sách để tìm hiểu, lý giải các tư tưởng của Jean-Paul Sartre (không phải kê tranh luận cùng với ông) thì không được coi là triết gia với tác phẩm của mình được hotline là tác phẩm triết học. Có lẽ, mở đầu khi tiếp xúc với Triết Tây, cụ công cụ bà Việt phái mạnh đã dùng chữ “triết lý” nghỉ ngơi nghĩa trước tiên và “triết học” sống nghĩa thứ hai tuy nhiên lại ko giải thích cụ thể cho yêu cầu hậu thay bị lúng túng. Theo giải thích của phương tây, họ thấy rõ, nghĩa trang bị hai của tự philosophy (triết học) chỉ như một cái thùng (box) hay chiếc xe (vehicle) chuyên chở, giới thiệu, phân tích và lý giải tư tưởng của những triết gia (triết lý). Vì thế khi nghiên cứu và phân tích thì người ta nghiên cứu và phân tích tư tưởng (triết lý) chứ không một ai nghiên cứu loại thùng đựng (triết học). Như vậy, khi viết Triết học giáo dục đào tạo thì ví dụ vô nghĩa mà buộc phải viết Triết lý Giáo dục, ngụ ý “các bốn tưởng về giáo dục”.

I-Tính chất trước tiên của Triết Lý

Nhiều người nhận định rằng triết lý là một môn rất khó khăn học, cần phải có sự sáng ý hơn bạn mới học tập được. Triết gia è Đức Thảo đang ghi nhấn được chủ kiến như vậy về triết học tập ở thời đại ông. Bởi vì vậy, ông viết, “do tuổi con trẻ kiêu ngạo” ông đã đi theo triết học tập chứ không tuân theo các ngành khác ví như bác sĩ, cách thức sư, kỹ sư như bao sinh viên được gia đình cho đi du học tập Pháp thời đó. Chẳng phần đông tại việt nam vào thời của ông nai lưng Đức Thảo, tức thì thời bây giờ, tại Hoa Kỳ, triết học tập cũng vẫn được coi là một cỗ môn khó khăn học. Trong một đợt họp những giáo viên với viên chức tại trường trung học chỗ tôi có tác dụng việc, vào phần những người ra mắt học vị của mình, lúc một cô giáo tự giới thiệu có cn triết thì toàn hội ngôi trường “Wow!” dường như thán phục.

Nhưng thực ra, triết lý không phải luôn luôn khó khăn như vậy. Ngay lập tức ở cung cấp tiểu học tập Mỹ, tín đồ ta vẫn dậy cho học viên biết triết lý là gì, như sẽ dẫn chứng trong bài. Ở phía trên tôi reviews trước một cuốn sách in đẹp gồm tựa “Philosophy for the Kids” (Triết lý đến trẻ em) của tiến sỹ David A. White. Trong lời bắt đầu ông viết, sau rất nhiều năm dậy triết sống đại học, ông ban đầu soạn chương trình triết lý cho học viên từ lớp 4 tới lớp 9. Chương trình này luyện cho những em phân tích đa số đoạn văn ngắn (brief passages) của rất nhiều triết gia quan liêu trọng. Vào tiết học triết, giáo viên và học viên tranh cãi không ít (argue). Những em học sinh tỏ ra yêu thích với tiết học tập môn này tới nỗi mỗi khi chạm mặt ông rất nhiều chào vui, “Chào ông Triết! ” (Hey, Philosophy Dude!”) riêng biệt cuốn sách này thì giành riêng cho các em từ 10 tuổi trở lên tham gia các sinh hoạt triết lý trong sách. Trong cuốn này có 40 câu hỏi chia làm cho 4 phần theo nội dung của triết lý là: cực hiếm (values), kỹ năng (knowledge), thực trên (reality) và lưu ý đến hợp lý (critical thinking). Mục đích của ông là viết những thắc mắc tạo sự thích thú (exciting), nhiều kiến thức và kỹ năng (informative) cùng vui (fun) với hi vọng một khi những em thấy yêu thích thì những em vẫn tự tìm hiểu bộ môn này. Tuy hotline là sách cho trẻ em nhưng ngay cả tôi đọc cũng thấy thích thú và học hỏi được không ít điều ngơi nghỉ mỗi câu hỏi trong sách.

*

Philosophy for the Kids

II-Tính chất thứ nhị của triết lý

Triết lý là môn học không thực tiễn theo nghĩa học tập triết sẽ cạnh tranh kiếm sống, khó mang đến địa vị, danh vọng, tiền tài như các ngành học tập khác. Trên đời người ta thường nghĩ chỉ có hai nghề dành cho tất cả những người theo học triết là phân tích triết với dậy triết. Nghiên cứu triết để nổi tiếng như một nhà tư tưởng được tín đồ đời yêu dấu và học tập theo thì khôn cùng khó. Bao nhiêu bạn học triết nhưng gồm mấy người được đời thừa nhận là triết gia? gồm chăng fan theo học tập triết chỉ hoàn toàn có thể kiếm sống bằng phương pháp dậy triết. Nghề này ví dụ không nhiều. Tuy thế đó là đánh giá của thời ông è Đức Thảo, xuất xắc ở mấy nước lừ đừ tiến như Việt Nam. Ở cuối bài bác này người hâm mộ sẽ có nhận định và đánh giá khác từ môi trường thiên nhiên giáo dục đại học Hoa Kỳ.

III-Tính chất thứ tía của triết lý 

IV-Triết lý là lý luận

Cuốn History of Philosophy, mục The Ancients viết, Theo lịch sử được biết, thì triết nhân phương Tây thứ nhất không đề nghị là Socrate mà là bên toán học tập Thales, khoảng 585 trước tây lịch, tại thành phố Miletus ở trong Hy Lạp cổ (nay trực thuộc Thổ Nhĩ Kỳ). Ông và các tư tưởng gia đồng thời cho rằng để khám phá thiên nhiên đề xuất dùng lý trí (reason). Tuy vậy Socrates được coi là phụ thân đẻ của triết học tập Tây Phương vày ông gửi ra cách thức hỏi & đáp (phương pháp thảo luận) (dialectical method) để tìm ra chân lý (trg. 24). Chính vì thế có bạn định nghĩa triết lý là trình bày (reasoning, logic, reflection, rationale, argument,).

Cuốn Philosophy in Minutes by Marcus Weeks viết, ở trg. 16: ” những kỹ thuật vẫn được tạo nên để phân biệt một câu tranh luận (argument) là phù hợp (valid) giỏi ngụy biện (fallacious), đã tạo nên thành ngành luận lý học tập (logic) trong cỗ môn triết lý. Lý luận (logic) là quy trình suy luận (process of inferring) từ tiền đề (premises) tới tóm lại (conclusion), hoặc là rút ra một nguyên tắc bao quát từ gần như kinh nghiệm ví dụ (specific examples) điện thoại tư vấn là cách thức qui hấp thụ (inductive reasoning) hay từ 1 nguyên tắc tổng quát (general statements) rút ra tóm lại gọi là pháp suy diễn (deductive reasoning).”

Ta cũng thấy bên trên trang mạng của đại học cộng đồng West Valley College, ở thành phố Saratoga, California, bao gồm một lớp triết dậy về giải thích (logic); đó là lớp triết 2 có tên là “Lý luận nhập môn, với 3 tín chỉ (Phil 2: Introduction to lớn Logic). Lớp này dậy nhập môn về các vấn đề (problems) và kỹ thuật lý luận truyền thống lâu đời và hiện tại đại bao gồm phương pháp diễn dịch và cách thức qui nạp. Sinh viên sẽ tiến hành học phương pháp phân biệt giải thích (arguments) với phi lý luận (non-arguments), khẳng định đâu là ngụy biện (fallacies) để tránh trong lúc lý luận…

(http://westvalley.edu/academics/social_science/philosophy/index.html)

Lý luận (logic) được hiểu là 1 trong sự chuyển dời từ ý niệm này sang ý niệm không giống (từ tiền đề sang trọng kết luận-from premises khổng lồ conclusion) một phương pháp hợp lý. Mối liên hệ cơ bản giữa hai ý niệm (tiền đề với kết luận) vào một phân phát biểu hợp lí là liên hệ nhân quả (cause-effect). Một câu tuyên bố dựa trên liên hệ nhân quả được cho là 1 trong câu hợp lí (a valid argument).

V-Triết lý là môn học tập về định nghĩa

Bởi bởi triết lý là giải thích (và như trên vừa trình bày ” lý luận (logic) là 1 trong sự di chuyển từ ý niệm này thanh lịch ý niệm khác một phương pháp hợp lý.”), do vậy trong quá trình lý luận bạn ta cần định nghĩa phần nhiều ý niệm được sử dụng. Khi sử dụng những ý niệm, fan ta phải làm rõ nội dung của ý niệm đó. Do vậy có người định nghĩa triết lý là môn học tập về định nghĩa. Trước khi phát biểu một mệnh đề, hay là một câu đương nhiên tất cả những ý niệm (từ ngữ) trong câu này đều phải được định nghĩa rõ ràng. Điều này quan trọng đặc biệt quan trọng, khi hầu hết triết gia phản bác ý kiến của nhau giỏi khi giới thiệu một cách nhìn mới thì họ cần đưa ra định nghĩa đa số từ vựng mà họ sử dụng. Ví dụ lúc Karl Max chỉ dẫn ý niệm cực hiếm thặng dư (surplus value) thì ông ta bắt buộc định nghĩa tự vựng sẽ là gì cũng chính vì trước đó chưa có ý niệm này. Chỉ riêng đặc biệt nhà nước vn Xã Hội nhà Nghĩa (VNXHCN) không theo nguyên tắc thông thường này. đơn vị Nước VNXHCN đã đưa ra một số ý niệm trống rỗng, một từ vựng không có nội dung, hay ngôn từ trùng với mọi ý niệm đã làm được xử dụng. Lấy ví dụ “kinh tế thị trường xã hội nhà nghĩa” là 1 trong ý niệm mà đến tất cả giới chỉ đạo cộng sản cũng ko thể giải thích nội dung như vậy nào, khác kinh tế tài chính thị trường trên trái đất ra sao; hoặc ý niệm “xã hội hóa” thì chính là ý niệm “tư nhân hóa”, ý niệm “trường học xung quanh công lập” thì đó là ý niệm “trường tư” là nhì ý niệm người miền nam bộ trước 1975 đã cần sử dụng từ lâu. Đó là hai định chế khu vực miền bắc chống đối bởi đi ngược lại triết lý Mác Lê. Tuy thế tới 1986, trước sự thuyệt vọng của con đường tiến lên xã hội chủ nghĩa, đảng cộng sản đã cần lùi bước bằng một chế độ gọi là Đổi Mới, nhưng vẫn ngoan cố, không chịu nhận thất bại phải đã vắt đẻ ra nhị từ ngữ mới nhưng thực ra về nội dung là nhì ý niệm đã phổ biến tại miền nam trước 1975.

Một facbooker, ông Lê Lương Huy, viết rằng “… Triết học Heidegger, vốn rất khó hiểu. Giữa những điều “khó nuốt” trong phương cách suy bốn của Heidegger là chũm lấy những từ ngữ rất cơ bản (như cồn từ “Sein”, nghĩa là “là”, “to be”) nhưng cho nó những chân thành và ý nghĩa rất ư là triết lý, đồng thời biến hóa khôn lường (từ “Sein” sẽ sở hữu “Dasein”, “das Seiende”, “Wesen”, “wesentlich”…). Trong những khi đó giờ đồng hồ Việt chỉ có một chữ “là”, vậy phải làm sao? Chỉ có thể chế ra gần như chữ mới hoàn toàn… Như “Tính”, “Thể”, “Thể Tính”, “Tính Thể”… nội hiểu phần lớn từ này nghĩa là gì cũng đủ bị tiêu diệt đứ đừ…”

VI-Giải thích các ý niệm là trách nhiệm chủ yếu của triết gia

Bước đầu vào bất cứ bộ môn nào cũng cần định nghĩa những ý niệm. Tuy nhiên theo A.J. Ayer on Philosophy những nhà công nghệ thực nghiệm chỉ xử dụng những ý niệm để mày mò những qui điều khoản của vũ trụ, của buôn bản hội. Trong những khi trong The visual reference guides Philosophy by Stephen Law sống mục Triết lý và kỹ thuật trg. 18, người sáng tác viết, “việc lý giải các ý niệm (meanings & concepts) là một trong trong các vận động chủ yếu của triết gia”, (không đề xuất là việc của những nhà khoa học thực nghiệm).

Một tại sao khác nữa khiến khoa học không khả năng trả lời được một trong những những thắc mắc cơ bản là vì một trong những phần các câu hỏi cơ bạn dạng liên quan tới văn bản của ý niệm (concepts). Lấy ví dụ trong câu hỏi “Con người có ý trí tự do hay không?” (Do human beings possess free will?) thì dòng ý niệm “free will” vẫn chưa được lý giải rõ là gì. Việc phân tích và lý giải ý niệm “free will” là các bước của các triết gia.

VII-Triết lý là cỗ môn đặt những thắc mắc cơ bản

Cuốn The visual reference guides Philosophy by Stephen Law viết, triết lý là cỗ môn để những thắc mắc cơ bản (fundamental questions) về vũ trụ cùng cuộc sống; và thường là những câu hỏi không gồm câu trả lời. Lấy một ví dụ Vũ trụ trường đoản cú đâu tới? nguyên nhân lại gồm vật hóa học (Why, indeed, is there anything at all?)

Cũng trong cuốn này, ngơi nghỉ mục Những thắc mắc Cơ bạn dạng (Fundamental questions) trg. 15 Stephen Law viết, họ cũng biết trẻ em thường giỏi hỏi “Tại sao?” với rất nhanh chóng chúng hay đào sâu một số những thắc mắc có tính cách cơ bản. Lấy ví dụ như chúng gồm khi hỏi “Ông trời ở đâu hả mẹ?” các triết gia cũng có thể có khuynh phía “trẻ con” bởi vậy khi đưa ra những câu hỏi cơ bản. Trong cuộc sống thường nhật, fan ta ít khi đặt ra những thắc mắc cơ phiên bản bởi vì bạn ta có xu hướng cho những sự việc thường nhật gồm tính cách tất nhiên (take it for granted.) Nhà chưng học Einstein lưu ý rằng một trong những gợi hứng lớn so với ông là sau khi đọc triết gia David Hume của tk 18. David Hume đã khiến Einstein bước đầu đặt câu hỏi về phần đa điều mà những người khác cho là việc thật hiển nhiên (assumed to lớn be true.)

Không cần chỉ có những khoa học gia new hưởng lợi lúc đặt những câu hỏi cơ bản. Một vài những phát triển đặc biệt quan trọng nhất trong lãnh vực đạo đức nghề nghiệp và chủ yếu trị cũng rất được đặt ra bởi những người có xu thế hay đặt những câu hỏi cơ bản và trong một số trong những trường hòa hợp đã chưng bỏ phần đông tín điều mà phần lớn những người khác nghĩ dễ dàng và đơn giản cho là đúng. Ví dụ, giải pháp nay không lâu, ở mọi phương Tây, bạn ta coi, về phương diện đạo đức, cụ thể có thể đồng ý hiện tượng quân lính (slavery); giỏi là vai trò của phụ nữ là chỉ ở trong nhà bếp núc, nội trợ. Những hiện đại về chủ yếu trị cùng đạo đức bây chừ được mang đến bởi chính những người dân đã muốn đặt ra những thắc mắc về những vụ việc mà nhiều người khác coi là lẽ đương nhiên.

VIII-Trong đời sống mỗi ngày con bạn thường vận dụng năng lực triết lý

Cuốn History of Philosophy, ngơi nghỉ mục The Ancients, viết, Aristotle bảo rằng triết lý khởi đầu bằng sự thắc mắc (philosophy begins in wonders). Nếu nỗ lực triết lý đề xuất có xuất phát song hành thuộc loài bạn (trg.24) Và cũng chính vì ai cơ mà không thắc mắc, cho nên triết lý rất gần gụi với con tín đồ chứ không hẳn là một cái gì xa lạ. Mà lại rất nhiều khi con fan không nhận ra mình nhiều lúc cũng triết lý. Một điều rõ ràng nhất là ai cũng có ý thức triết lý nhưng bạn cũng có thể không nhận biết điều đó. Stephen Law trong cuốn The visual reference guides Philosophy viết, tất cả chúng ta ai ai cũng có tinh thần triết lý (philosiphical beliefs) mang dù chúng ta cũng có thể không thừa nhận ra điều đó (Though we may not realize it, we all hold philosiphical beliefs.) Ví dụ, chắc đa số người tin rằng quá khứ là 1 trong hướng dẫn tương đối đáng tin cậy cho tương lai, đó là 1 niềm tin triết lý. Có người tin rằng có thượng đế, có người không, đó là một trong những niềm tin triết lý. Bạn thì có niềm tin rằng con người có linh hồn văng mạng (immortal souls), tín đồ chỉ tin tưởng rằng con fan là thuần túy vật hóa học (purely material beings), đó là 1 trong những niềm tin triết lý. Như vậy gồm con fan là tất cả triết lý. Triết lý hiện diện từng ngày trong đời sống con người.

Thêm nữa, vào cuộc sống, hàng ngày, hàng giờ, còn nếu như không muốn nói sản phẩm phút, con người luôn luôn đối diện cùng với những chiến thuật phải lựa chọn lựa, với những vấn đề cần giải đáp. Kỹ năng lý luận (tức triết lý) giúp bạn ta tìm thấy sự chọn lựa hợp lý, tốt câu vấn đáp cần thiết. Nói biện pháp khác, vào đời sống mỗi ngày con bạn phải luôn luôn luôn vận dụng năng lực triết lý (lý luận) cho dù rằng đôi khi họ không nhận thức được rằng họ đã qua quy trình lý luận.

Khả năng lý luận là điều cần thiết, là kỹ thuật sống (life skill), cho nên vì thế trong trường học tập Hoa Kỳ, tín đồ ta dậy kỹ năng lý luận cho học sinh ở hầu như cấp. Thêm nữa, trong chương trình đại học, ngơi nghỉ năm đầu tiên sinh viên cần phải lấy một tờ triết học tập cơ bản. Trong những số đó người ta dậy sinh viên giải thích và gần như trường đúng theo ngụy biện (fallacies).

IX-Triết lý là những hình thức hướng dẫn con fan hành động

Chính vì chưng trong đời sống hàng ngày con người liên tiếp phải vận dụng tài năng triết lý để lựa chọn một giải pháp, một quyết định, vì thế triết lý lí giải con tín đồ ta hành động. Do thế, vào cuốn tập phát âm 180 của Hoa Kỳ dành riêng cho bậc tiểu học tập , triết lý được khái niệm là “Những lý lẽ hướng dẫn con tín đồ hành động” (Philosophy: The attitude or beliefs that guide how people or groups act.)

*

*

Một cuốn sách tiểu học Mỹ không giống viết rằng: Triết lý là thể hiện thái độ hay tinh thần hướng dẫn con người hành động. Ví dụ: Tôi sống theo triết lý sau: Tôi ước ao giúp phần nhiều người. Lấy ví dụ 2: trường học biến đổi triết lý giáo dục bằng cách cho phép học viên có quyền tự do phát biểu (free speech).

*

Nhà văn và nhà phê bình văn học Đỗ Trường làm việc Leipzig, Đức viết “Triết học, triết lý là cột sống của thơ văn chúng ta.”(Đỗ Trường : Ông bạn thứ 5- Ngô Thanh hoàn và phần đa Ký Ức vào Tôi)

Một người có những hiệ tượng hướng dẫn hành động (guides) trong cuộc sống đời thường được gọi là 1 trong những người gồm “triết lý sống” (philosophy of life). Trong đời sống, nhỏ người cần phải có triết lý sống thì mới kim chỉ nan được cuộc đời, new không mức giá phạm thời hạn hoạch định cuộc sống. đa số người không có một triết lý sống rõ ràng dễ bị lạc hướng, do dự mình yêu cầu sống ra sao, cần chọn nghề gì. Triết lý sống giúp fan ta trả lời thắc mắc cơ bạn dạng “Mình sống để gia công gì? sống ra sao? mình thích làm gì vào tương lai?” ít nhiều sinh viên năm đầu không biết chọn ngành nghề gì cho nên cần gặp gỡ cố vấn giáo dục tại trường mình sẽ theo học. Bạn cố vấn giáo dục sẽ không khuyên fan hỏi phải học ngành nào mà họ chỉ đề ra những thắc mắc cơ bạn dạng như: bạn muốn sau này sẽ có tác dụng gì? trong các môn học bạn khá độc nhất môn nào? v…v. Bằng phương pháp đặt ra những câu hỏi cơ bản như vậy fan cố vấn giáo dục giúp fan sinh viên tự ra quyết định đường hướng cho cuộc sống mình, có nghĩa là tự tìm cho chính mình một triết lý sống.

Triết lý hành động (philosophy of life) cũng giúp fan ta làm việc có mục tiêu, bao gồm kế hoạch và nên tránh được phần lớn thất bại không đáng có. Sản phẩm ngày, trên mặt báo bọn họ thấy số đông các công tác về giao thông, y tế, môi trường, giáo dục và đào tạo v…v tại vn bị thất bại. Sở dĩ bởi thế vì giới chỉ đạo VNXHCN thiếu một triết lý hành động, không biết đặt ra những thắc mắc cơ bản, có nghĩa là không biết triết lý. Cụ thể nhất là trong lãnh vực giáo dục, suốt từ 1954 cho tới nay, qua không ít cải tổ, nhưng các giới lãnh đạo giáo dục và đào tạo đều dìm là thất bại. Sở dĩ vậy vì thiếu một triết lý giáo dục và đào tạo (philosophy of education). Tương tự như vậy, từ lúc tái lập ngành tư pháp, dư luận và báo mạng nhà nước nước ta thừa nhận có không ít khuyết điểm nghiêm trọng trong hầu hết ngành luật. Bởi vì vậy vì giới lãnh đạo ngành tứ pháp hoàn toàn chưa nghe nói về triết chính sách (philosophy of law) chứ đừng nói đến việc để những câu hỏi cơ bản trong ngành mức sử dụng như quy định là gì? luật do ai thiết lập? nguyên nhân luật lại sở hữu tính cách buộc phải thi hành (cưỡng hành)? căn cơ của lao lý là gì?

Không biết đưa ra những thắc mắc cơ bản, tức là không biết triết lý, thì nặng nề thành công.

X-So sánh triết lý với các khoa học tập khác

A-Triết lý với tôn giáo

Những câu hỏi cơ bạn dạng của triết lý về vũ trụ có vẻ như gần cùng với tôn giáo, bởi vì tôn giáo cũng có những thắc mắc như vậy. Vào cuốn The visual reference guides Philosophy sinh hoạt mục Triết lý với tôn giáo (Philosophy & Religion) trg. 16 Stephen Law viết, Triết lý với tôn giáo có tương đối nhiều sự trùng lặp. Triết lý cùng Tôn giáo chủ yếu cố lý giải tại sao vũ trụ hiện diện và tại sao có vật chất (…why the universe exists & why, indeed, there is anything at all.) thực tế đã có nhiều nhà tứ tưởng tôn giáo lớn (greatest religious thinkers) là đầy đủ triết gia cùng cũng có khá nhiều triết gia là đông đảo nhà thần học. Giữa triết lý với tôn giáo tất cả sự trùng lặp ở kim chỉ nam (aims), nghỉ ngơi những câu hỏi cơ bạn dạng mà cả nhị đều ý muốn tìm câu trả lời thỏa đáng. Mà lại giữa tôn giáo và triết lý có khác hoàn toàn cơ phiên bản ở điểm nút độ quan trọng hai bên đưa ra cho vai trò của lý trí (reason). Cho dù rằng ai ai cũng biết khả năng của lý trí cũng khá giới hạn, nhưng lại triết lý đặt nặng vai trò của lý trí rộng trong việc khám phá sự thực. Trong những khi tôn giáo cũng khích lệ việc vận dụng lý trí, tuy nhiên tôn giáo cũng thường nhấn mạnh tới tầm đặc trưng của những cách thức khác trên nhỏ đường đi tìm chân lý, trong số ấy có sự mang khải cùng kinh thánh (revelation & scripture.) (trg. 17) “Tôn giáo với triết lý cùng giải quyết và xử lý nhiều thắc mắc giống nhau. Nhưng, khác với triết lý, tôn giáo (nhiều khi) nhấn mạnh tới tầm đặc biệt quan trọng của niềm tin hơn là vận dụng lý trí (trg. 18).” Nói một cách solo giản, tôn giáo cùng triết lý đụng hàng nhau về những câu hỏi cơ phiên bản nhưng khác biệt về cách thức tìm câu trả lời. Tôn giáo tìm kiếm câu trả lời trong tinh thần còn triết lý tìm câu trả lời bằng lý trí.

B-Triết lý và toán học

Chính bởi triết lý trừu tượng buộc phải triết lý gồm phần nào tương đương toán học. Đối tượng của triết lý không hẳn là những vật thể cầm nắm được. Đối tượng của toán học là những con số và gần như hình thể (bộ môn hình học) mà bọn họ cũng không cầm cố nắm được. Dẫu vậy triết lý không giống toán học ở điểm toán học tập gia đề xuất cái bút và tờ giấy còn triết gia thì không đề xuất gì cả. Triết gia chỉ việc cái đầu suy nghĩ. Bên cạnh đó nhà toán học tập chỉ cân nhắc về những con số và những hình thể còn triết gia suy nghĩ về toàn bộ mọi vụ việc liên quan lại tới con tín đồ và vũ trụ. Cơ mà điều biệt lập rõ tuyệt nhất giữa toán học và triết lý là kết quả. Một bí quyết toán học, kết quả của một công trình xây dựng lý luận, là không thể bác bỏ. Trái lại triết lý không khi nào có câu vấn đáp rõ ràng. Tuy vậy trong lịch sử vẻ vang nhân loại, nhiều triết gia cũng là toán học tập gia.

C-Triết Lý, Khoa Học, với Nghệ Thuật

Trong cuốn A.J. Ayer on Philosophy (tr.g 17), người sáng tác viết, “Triết lý khác các ngành nghệ thuật và khoa học ở cách thức chứ chưa phải ở chủ đề nghiên cứu (subject matter). Vật chứng (proof) của một mệnh đề triết lý (philosophical statement) ko phải, tuyệt ít khi, y như bằng hội chứng của một mệnh đề toán học…nó cũng không giống vật chứng của một mệnh đề của bất cứ một khoa học tự nhiên và thoải mái nào (descriptive sciences). Các lý thuyết triết học cần yếu thử nghiệm (tested) bằng sự quan ngay cạnh hay thí nghiệm.”

Ở trang 18, người sáng tác viết, “Trong các trường hợp, triết lý muốn xử lý những thắc mắc vượt quá phương án mà khoa học hỗ trợ cho chúng ta. Ví dụ, lý do lại tất cả vật hóa học (Why is there anything at all?) hay câu hỏi “Làm vắt nào bọn họ biết được chúng ta không bị mắc kẹt bên phía trong một quả đât mà họ tưởng rằng thật?” (How can I know that I am not trapped inside a virtual reality?) chúng ta có linh hồn bạt tử hay không? Đạo đức trắng đen là gì (What makes things morally right or wrong? Con người dân có tự vày ý chí tốt không? (Do human beings posses không lấy phí will?)

Mọi phân tích và lý giải của khoa học thực nghiệm đều dựa vào một mang định (presupposition). Mà triết học thì hy vọng tìm câu vấn đáp vượt qua đều giả định. Ví dụ, để giải thích mọi hiện tượng kỳ lạ thiên nhiên, khoa học thực nghiệm mang định (suppose) rằng năm ngũ quan tiền của con fan đủ góp con người tiếp cận thực tế, chứ khoa học thiết yếu giải quyết thắc mắc liệu con người có là nàn nhân của một ảo ảnh phức tạp hay là không (elaborate illusion). Hay là trước câu hỏi tại sao tất cả vũ trụ? (why is there anything at all?) Khoa học phân tích và lý giải sự hiện hữu của thiên hà bằng hiện tượng kỳ lạ big bang xẩy ra cách nay khoảng 13 ngàn 500 triệu năm. Theo những nhà khoa học, hiện tượng vũ trụ khác lại đó tạo nên vật chất, tích điện và cả không và thời gian. Nhưng phân tích và lý giải khoa học đó cũng không làm trong tim ta thiếu tính một thắc mắc về điều huyền bí, vì sao có “bang”? cùng điều huyền bí vì sao có vật chất (The mystery of why there is any thing at all?) vẫn chưa được giải quyết.

C1-Triết lý và công nghệ tự nhiên

Triết học cũng cùng phương châm với công nghệ tự nhiên, ví dụ nhất là thứ lý. Tuy vậy Vật lý không giống triết lý sống kết quả. Hiệu quả của vật lý yêu cầu được kiểm chứng. Chính vì vậy, những câu hỏi của triết lý một lúc được kiểm chứng sẽ rời ra khỏi triết lý mà bước vào lãnh vực trang bị lý. Lấy một ví dụ định hình thức Newton về vận động (Newton’s laws of motion ). Sự gần gụi giữa triết lý và vật lý được diễn đạt rõ qua tựa đề của nhà cửa của Newton lý giải 3 định pháp luật chuyển động: “Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica (Mathematical Principles of Natural Philosophy), (Những nguyên lý toán học tập của Triết học tự nhiên). Trong phần không giống của bài họ còn thấy vài tác phẩm khoa học khác cũng có tựa đề mở đầu tương tự bằng văn bản “Triết lý, philosophy…”

C2-Triết lý cùng nghệ thuật

Trên lãnh vực nghệ thuật, bạn nghệ sĩ thuyết trình và sản xuất phần đa tác phẩm nghệ thuật. Cơ mà triết lý về thẩm mỹ và nghệ thuật (philosopy of art) thì thừa khỏi hoạt động vui chơi của người nghệ sĩ. Triết lý về thẩm mỹ và nghệ thuật đặt những câu hỏi cơ bản về nghệ thuật. Wikipedia viết rằng triết lý tìm hiểu thực chất của nghệ thuật, của nét đẹp và của ý ham mê (taste). Triết lý định nghĩa thẩm mỹ là gì (What is art?). Chúng ta sẽ quay trở về vấn đề này lúc bàn về Mỹ học tập (Aesthetics).

Xem thêm: Bùng Nổ Dân Số Xảy Ra Khi Nào ? Nêu Nguyên Nhân, Hậu Quả Please Wait

C3-Triết lý được xem như người mẹ của toàn bộ các ngành công nghệ (mother of all sciences)

Như ta vẫn thấy, với mục đích của mình, triết lý đã che phủ mọi nghành nghề của đời sống. Triết lý bao che tôn giáo, nghệ thuật, công nghệ và toán học. Như vậy, ngay trong lãnh vực hàn lâm, người ta thấy triết lý cũng không phải hoàn toàn trừu tượng. Encyclopedia Americana trang 925 định nghĩa: Triết lý là suy nghĩ hợp lý một bí quyết có hệ thống về cuộc sống, về thế giới tự nhiên cùng về tinh thần (Philosophy can be defined as rational critical thinking, of a more or less systematic kind, about the conduct of life, the general nature of the world, và the justification of belief.)

Trang 212 cuốn The Meaning of Philosophy of Education, tác giả Benjamin Brickman viết, “Liếc qua quyển chương trình (catalogue) của đại học, ta thấy có những lớp (courses) Triết lý lịch sử, triết lý công quyền (government), triết luật, triết lý về tôn giáo, triết lý về toán (philosophy of mathematics), triết lý về khoa học (philosophy of science, triết lý về nghệ thuật, triết lý về ngôn ngữ (language), với triết lý về giáo dục. Những lớp học đó tất cả điểm tầm thường là nghiên cứu và phân tích những tính chất nền tảng (fundamental character) của từng lãnh vực đó.

Cũng vào cuốn The visual reference guides Philosophy, Stephen Law viết, Triết lý cũng bao phủ nhiều lãnh vực giữa những tranh cãi đạo đức hay thiết yếu trị tân tiến như các vấn đề phá thai, quyền của súc vật dụng (animal rights), quyền tạo chiến (waging war) và quyền tự do thoải mái phát biểu (freedom of speech.) v…v

Theo cuốn Dialectical Materialism (A. Spirkin), (https://www.marxists.org/reference/archive/spirkin/works/dialectical-materialism/ch01.html) Socrates thúc dục triết lý phải ngừng để ý đến về các nguyên tắc trước tiên của sự hiện hữu (the first principles of existence) nhưng mà hãy triệu tập vào việc khám phá các quá trình của con người, đặc biệt là những vấn đề đạo đức (morality). Helvetius lại nghĩ vấn đề chính của triết lý là bản chất của niềm hạnh phúc con tín đồ (the nature of human happiness), với theo Rousseau đối tượng người tiêu dùng của triết lý là vấn đề bất công làng hội với phương phương pháp vượt qua nó (social inequality and the ways of overcoming it.) Pisarev thì tin rằng mục tiêu của triết lý là giải quyết và xử lý một lần rốt ráo (once và for all) sự việc không tránh ngoài là nàn đói và vụ việc khỏa thân (the inevitable problem of the hungry và the naked.) nhưng lại Camus lại coi sự việc căn bản của triết lý là câu hỏi liệu cuộc sống có xứng đáng sống hay là không (the question of whether life was worth living at all.)

Cũng vào cuốn Dialectical Materialism (A. Spirkin), người sáng tác viết, vào thời cổ đại (ancient times) tất cả sự hiểu biết (knowledge) của con fan về quả đât (world) và bản thân (himself) được xem là sự uyên bác (wisdom) cùng được gọi là triết lý. Sau đó kiến thức cải cách và phát triển và tạo thành nhiều ngành khác biệt (separate disciplines), không còn ngành công nghệ này tới ngành khoa học khác cải tiến và phát triển từ triết lý; tất cả được xem là toàn bộ kiến thức của nhân loại. Bằng cách này, những ngành toán học, trang bị lý, y khoa và những ngành kỹ thuật khác xuất hiện. Như vậy triết lý được xem như chị em của toàn bộ các ngành kỹ thuật (mother of all sciences). Ý tưởng này cũng được Descartes bày tỏ. Francis Bacon cũng diễn tả triết lý là 1 khoa học phổ quát (the universal science), tự đó toàn bộ các công nghệ khác cải tiến và phát triển như các cành của một chiếc cây. Ý niệm rộng thoải mái này của triết lý không chỉ ở thời cổ điển mà ngay cả ở ráng kỷ trước. Họ biết, ví dụ, tác phẩm chính của Newton mang tên Philosophiae naturalis principia mathematica, trong những khi tác phẩm của Linnaeu mang tên Philosophia botanica, tác phẩm của Lamarck có tên Philosophie zoologique, và thành phầm của Laplace mang tên Essai philosophique sur les probabilités.

Trong cuốn Encyclopedia Americana làm việc mục Philosophy, ta đọc thấy, Trong lịch sử vẻ vang kiến thức (intellectual history) phương Tây bắt đầu từ thời triết học tập cổ Hy lạp, tất cả mọi ngành khoa học, kể cả toán học đều phía bên trong lãnh vực triết học. Mà lại dần dần, kiến thức và kỹ năng con tín đồ phát triển, các ngành học, nghiên cứu khác tách rời ngoài triết học. Mở màn là toán học. Tới cầm kỷ 17 là khoa học tự nhiên (natural science). Tk18 là kỹ thuật xã hội (social science). Cùng Tk 19 là tâm lý học. Vật chứng là giải pháp nay không lâu, thỉnh thoảng tín đồ ta còn dùng nhóm từ bỏ “natural philosophy” nhằm chỉ khoa học tự nhiên (natural science).

Vì triết lý bao che mọi ngành học thuật phải triết gia là tình nhân kiến thức (philo = yêu thương thích/ sophia = kiến thức và kỹ năng (wisdom))

Theo cuốn Dialectical Materialism (A. Spirkin), (https://www.marxists.org/reference/archive/spirkin/works/dialectical-materialism/ch01.html) định nghĩa lâu đời nhất của triết lý được biết của Pythagoras. Ông nói rằng, ông không phải là một trong nhà uyên bác (a wise man), mà chỉ nên một tình nhân kiến thức (a lover of wisdom), là một triết gia (a philosopher, theo tiếng Hy lạp, “philos” là mến mộ (loving) và sophia là wisdom).

XI-Triết lý là một tiến trình hễ (a process) đi tới chân lý

Trong cuốn The visual reference guides Philosophy, sinh sống trang 16, Stephen Law viết, “Dù rằng triết lý cũng hiểu được lý trí cần yếu tìm ra hết những câu trả lời, tuy nhiên trong trường phù hợp đó, lý trí cũng giúp hiểu rằng nguyên nhân câu trả lời chưa được tương đối đầy đủ và vì thế cần tìm kiếm câu trả lời khác. Nói cách khác, triết lý là một trong những tiến trình đụng (a process) đi tới chân lý (trang. 18).”

Triết lý không với lại cho tất cả những người học kiến thức mà triết lý chỉ là phương thức giúp fan ta đã có được kiến thức. Triết lý là đối thoại, là truy tìm vấn, là bội phản biện, và toàn bộ các hành vi kia là cách thức đi kiếm tìm chân lý, tìm sự thật, không ngừng mở rộng kiến thức. Socrates, thủy tổ của triết Tây, từng bảo rằng ông chần chừ gì cả, nhưng lại bằng phương pháp hỏi, truy vấn vấn, ông giúp bạn bị tầm nã vấn (học trò) kiếm tìm chân lý, tìm ra kiến thức. Để kiếm tìm chân lý, fan ta có thể truy vấn bạn khác. Nhưng tín đồ ta cũng hoàn toàn có thể truy vấn chính mình. Fan không lúc nào đối thoại, không lúc nào tự tróc nã vấn, không lúc nào phản biện thì không học hỏi được gì thêm.

XII-Hữu dụng trong thực tiễn của triết lý

Về mặt có lợi thực tiễn, nếu như triết lý không hỗ trợ tìm được câu trả lời thì nó cũng giúp cho biết thêm câu trả lời nào là ko đúng. A.J. Ayer on Philosophy ở trang 19, mục số đông giải pháp khác hoàn toàn (Different Approaches) viết, vào khi phần lớn các triết gia nhấn mạnh tới tầm đặc biệt của lý trí (lý luận) (importance of reason), thì bọn họ lại khác biệt mạnh mẽ trong việc tìm chiến thuật cho những thắc mắc triết lý (philosophical questions). Cách thức rõ ràng tuyệt nhất là họ ráng tìm ra câu trả lời cho thắc mắc đó (While most philosophers căng thẳng the importance of reason, they can still differ dramatically in terms of their approach to philosophical questions. The most obvious method of applying reason to a philosophical question is khổng lồ try khổng lồ “figure out” the answer, much as you might try khổng lồ figure out the solution to lớn any logical puzzle.) tuy vậy ngay cả khi bạn không thể tìm thấy câu vấn đáp đúng thì chúng ta cũng vẫn có thể chứng tỏ rằng một câu vấn đáp của ai kia không đúng hay không thể đúng (cũng rất tựa như như thám tử Sherlock Homes bắt buộc tìm ra thủ phạm của một vụ án thì ông ta vẫn có thể minh chứng rằng một nghi can làm sao đó cần thiết là thủ phạm.) chiến thuật như vậy là thông thường.

Nhưng còn tồn tại một chiến thuật khác là cố chứng minh câu hỏi có điểm không đúng (there is something wrong with the question.) Ví dụ, bạn cũng có thể gặp câu hỏi về vũ trụ “Tại sao phải tất cả một cái nào đấy thay vì tuyệt đối hoàn hảo không bao gồm gì cả?” thắc mắc này liên quan tới ý niệm “không có cả không gian và thời gian”. Mà lại liệu rằng ý niệm hoàn hảo và tuyệt vời nhất không tất cả gì cả gồm hữu lý hay không (does it make sense?) một vài triết gia biện luận rằng thắc mắc đó ko hữu lý. Cùng nếu dòng ý niệm “tuyệt đối không tồn tại gì cả” (absolute nothing) không hữu lý thì chính thắc mắc đó cũng ko hữu lý. Vào trường thích hợp này câu hỏi không thể tất cả câu trả lời. (Why is there something rather than nothing?” and if the notion of absolute nothing does not make sense, then neither does the question. In which case, the question does not require an answer.)

Cái lợi của kỹ năng suy tưởng (thinking skills)

Sách A.J. Ayer on Philosophy sinh sống trang 20, mục tài năng suy tưởng (Thinking Skills), viết, Có nguyên nhân xa hơn nữa cho thấy thêm tại sao quan tâm đến triết lý hoàn toàn có thể là một thực hành có giá trị. Chuyển động triết lý hoàn toàn có thể giúp ngày càng tăng khả năng để ý đến quan trọng, cái tài năng mà tất cả bọn họ đều bắt buộc nếu chúng ta còn thân mật tới chân lý. Cái năng lực trình bày quan điểm cụ thể và cô đọng, ngắn gọn, là đặc biệt quan trọng cho dù bọn họ sinh sống trong lãnh vực nào. Chắc chắn là là những kỹ năng đó hay được các chuyên viên (professionals) sử dụng, kia là lý do nhiều công ty nhận xét cao triết lý.

Những khả năng xem xét hợp lý được phát triển qua bài toán học triết lý còn sở hữu lại lợi ích khác nữa (The critical skills developed by philosophy are of practical benefit in other ways, too.) chúng giúp ta tránh được những xảo thuật của những chính trị gia, các kẻ lừa đảo và chiếm đoạt tài sản ở nhiều lãnh vực…ngay chỉ tiếp xúc một chút với triết lý cũng hoàn toàn có thể giúp ta bớt gặp gỡ nguy cơ, mang lại tác dụng thiết thực mang đến cuộc sống.

Socrates nói rằng, “Cuộc sống không triết lý là cuộc sống thường ngày không nên sống “(“The unexamined life is not worth living,”). Socrates tin tưởng rằng thà bị tiêu diệt còn hơn là sống không cân nhắc triết lý. Nói như Socrates thì có vẻ như cường điệu (exaggeration), tuy nhiên một buôn bản hội ko triết lý trong các số đó ít bao gồm tư tưởng hợp lí (critical thought) về đa số điều cơ bạn dạng là một thôn hội gần như què quặt (society perilously close lớn atrophy). Tôi (A.J. Ayer) tin là 1 trong những cách phù hợp ta có thể nói rằng một buôn bản hội không tồn tại một chút phản biện bao gồm tính cách triết học tập (philosophical reflection) là 1 trong xã hội thiếu lành mạnh (unhealthy society). A.J. Ayer viết tiếp, thực vậy, ngày càng có nhiều bằng chứng cho biết thêm khuyến khích bàn luận có tính cách triết lý trong lớp học tập cũng rất có thể làm ngày càng tăng trí thông minh học tập, giao tiếp v…v bên cạnh đó ngay có một ít tiếp xúc với triết lý vào buổi đầu đời cũng có thể gia tăng đời sống mạnh khỏe (Indeed, there is growing evidence that encouraging collective philosophical debate in the classroom can have measurable educational benefits for children, enhancing not just their intellectual intelligence, but their cosial & emotional intelligence, too. It seems that even a little exposure khổng lồ philosophy early on can be a profoundly life-enhancing thing. )

XIII-Khái quát câu chữ của triết lý

Để phát âm triết lý là gì, thiển nghĩ yêu cầu hiểu thêm bao hàm nội dung của triết lý.

*

A-Triết lý là bộ môn nghiên cứu các câu hỏi

Trong cuốn Issues & Alternative in Educational Philosophy, Third Edition,

By George R. Knight, Andrews University Press, Berrien Springs, Michigan 1998, ISBN 1-883925-21-5, ở trang7 người sáng tác viết, có 3 ngành căn phiên bản (fundamental categories) vào triết lý: Metaphysics (siêu hình học), Epistemology (nhận thức luận), và Axiology (Giá trị luận, mượn chữ của TS triết Hoa Kỳ, Nguyễn Hữu Liêm). Sách viết tiếp, Muốn tìm hiểu triết lý tín đồ ta nên tìm hiểu các thắc mắc hơn là các câu trả lời. Có thể nói rằng triết lý là bộ môn nghiên cứu các câu hỏi. Về căn bản, người ta gom các thắc mắc làm bố nhóm: Metaphysics, Epistemology, cùng Axiology.

Siêu hình học nghiên cứu và phân tích những thắc mắc liên quan tới bản chất của thực tại (nature of reality).

Epistemology nghiên cứu những câu hỏi về bản chất của sự thật và kiến thức (knowledge) và làm cho sao dành được những điều này (nature of truth và knowledge & how these are attained)

Axiology nghiên cứu những thắc mắc về quý giá (questions of value) (trg. 7)

Tóm lại, đối tượng người tiêu dùng của triết học tập là: thực tại, sự thật, và cực hiếm (Reality, Truth, & Value).

A 1- rất hình học (Metaphysics)

Đi vào cụ thể thêm một ít cho rõ nghĩa, ta được biết thêm rằng khôn xiết hình học tập là ngành triết lý mày mò về bản chất của thực tại (nature of reality). Thắc mắc cơ phiên bản của khôn cùng hình học: “Tận thuộc của thực tại là gì?” (What is ultimately real?) Những thắc mắc được đề ra bởi các nhà cực kỳ hình học chưa phải là những câu hỏi vô ích (irrelevant) chính vì con tín đồ dù có nắm rõ về cực kỳ hình học giỏi không, cũng đặt những vận động hàng ngày và số đông mục tiêu lâu bền hơn (long-range goals) của mình trên những niềm tin siêu hình học (metaphysical beliefs). Trong cả những khoa học gia, ví dụ như vật lý gia hay nhà sinh vật, cũng không ra khỏi những vụ việc thuộc về siêu hình học. Vả chăng, nên nhớ rằng, cực kỳ hình học là căn cơ của đa số khoa học hiện tại đại. Khôn xiết hình học cung ứng nền tảng kim chỉ nan (theorical framework) được cho phép những đơn vị khoa học tạo ra quan điểm về thế giới (world views) và cách tân và phát triển những giả thuyết (hypotheses) để hoàn toàn có thể mang ra nghiên cứu (tested) theo mọi giả định (assumption) căn phiên bản của họ. Như thế, các kim chỉ nan khoa học liên hệ chặt chẽ (ultimately related) cùng với các triết lý về thực tại (theories of reality), với triết lý kỹ thuật (philosophy of science) sinh sản nền tảng cho các thử nghiệm khoa học.

A 2-Nhận thức luận (epistemology)

Nhận thức luận nghiên cứu bản chất, nguồn gốc và quý hiếm thực của kỹ năng (validity of knowledge). Một số trong những những thắc mắc cơ phiên bản trong nhấn thức luận như thể “Sự thực là gì?” (What is true?) và có tác dụng sao chúng ta biết được sự thật? (How vì chưng we know?) bé người rất có thể nhận hiểu rằng thực tại không? thực sự có tính cách kha khá hay giỏi đối? kỹ năng có tính cách chủ quan tốt khách quan? sự thật có chịu ảnh hưởng kinh nghiệm của con tín đồ không?

A 3-Giá trị luận (Axiology)

Ở trang 27, George R. Knight viết, Axiology là 1 ngành của triết học tìm câu vấn đáp cho thắc mắc Giá trị là gì? (What is the value?). Sự đon đả của con người về quý hiếm phát khởi từ bỏ sự kiện nhỏ người là 1 trong những sinh vật phải và biết định giá (valueing beings). Bạn ta ưa chuộng vật này hơn thiết bị khác. Đời sống cá nhân và xóm hội dựa trên hệ thống giá trị. Khối hệ thống giá trị không có tính cách chung (Value systems are not universally agreed upon).

Axiology tất cả hai ngành công ty yếu: Đạo đức học với Mỹ học (Ethics, và Aesthetics)

A31- Đạo đức học (Ethics)

Đạo đức học là ngành nghiên cứu và phân tích giá trị đạo đức với sự hành sử (moral value and conduct). Nó search câu vấn đáp cho các thắc mắc như “Ta phải làm gì? What should I do?” “Thế làm sao là cuộc sống thường ngày tốt cho tất cả mọi người? What is the good life for all people?” với “Thế nào là việc hành sử tốt? What is good conduct?” lý thuyết đạo đức học thân mật tới việc cung ứng những cực hiếm đúng làm nền tảng gốc rễ cho những chuyển động đúng (right values as the foundation for right actions.) chính những cân nhắc trong lãnh vực đạo đức nghề nghiệp học đưa đến những ý niệm một chính sách chính trị núm nào là giỏi cho con tín đồ (“What is the good life for all people?,”) với triết lý chủ yếu trị ra đời. Cả làng hội lẫn những cá nhân đều hiện hữu trong một quả đât mà không có ai tránh khỏi phải có những ra quyết định có ý nghĩa sâu sắc đạo đức. Bởi vì thế, tất yêu tránh khỏi giảng dậy những quan niệm về đạo đức nghề nghiệp trong trường học.

Những vụ việc dưới đây cho thấy thêm rõ những vấn đề đạo đức đã chia rẽ nhỏ người:

1-Những tiêu chuẩn và cực hiếm đạo đức gồm tính cách hoàn hảo nhất hay tương đối?

2-Có phần đa giá trị đạo đức rộng lớn hay không?

3-Có trường phù hợp nào hiệu quả biện minh cho phương tiện đi lại hay không? (Does the kết thúc ever justify the means?)

4- Đạo đức có bóc tách rời ngoài tôn giáo tuyệt không?

5- Ai giỏi điều gì sinh sản căn bản cho thẩm quyền đạo đức?

A 32- Mỹ học (Aethetics)

“Mỹ học tập là lãnh vực (phạm trù) cực hiếm (realm of value) phân tích những lý lẽ chi phối sự sáng chế và reviews cái rất đẹp (beauty) và nghệ thuật và thẩm mỹ (art).

Mỹ học giải quyết những vấn đề định hướng trong ý nghĩa sâu sắc rộng độc nhất và không nên nhầm với các tác phẩm cụ thể và sự phê bình kỹ thuật phần lớn tác phẩm đó. Mỹ học là phạm trù kim chỉ nan liên hệ nghiêm ngặt với sự tưởng tượng (imagination) và sáng tạo, vì vậy có đặc điểm hết sức cá nhân và khinh suất (personal & subjective).” Quan điểm này của George R. Knight trong thực tế tương xứng với một khảo sát bé dại (survey) của tác giả Bùi quang Lộc. Trong bài xích có phải hội họa ngày càng cách biệt quần chúng? (http://www.talawas.org/?p=13892) Bùi quang quẻ Lộc ngày tiết lộ:”Tôi bao gồm làm một thống kê lại nho nhỏ tuổi trong ban ngành (cơ quan có tác dụng báo) nhân tất cả triển lãm thành công đương đại của một họa sỹ có khoảng cỡ. Giá chỉ tranh chào bán của ông trên một bên báo ở khu vực miền nam nước Đức từ 5000 mang lại trên 10 nghìn Euro. Ở đây có khoảng 1800 nhân viên thao tác trong tòa nhà 27 tầng. Vào 2 tháng trời, tôi và vài người các bạn đã hỏi ý kiến mọi bạn về cuộc triển lãm. Hiệu quả thật bất ngờ. Chỉ có… 11 tín đồ thích (trong số này hết 8 tín đồ là họa sĩ); 130 người không có ý kiến; số đông sót lại “nguyền rủa” triển lãm!” trong một lớp học tập về nghệ thuật khai phóng (liberal art) ở đại học hai năm San Jose đô thị College tại Hoa Kỳ, sinh viên được xem như và nghe nhiều loại nhạc cùng kịch từ nhiều trường phái, các quốc gia. Giáo sư không review tác phẩm nào là hay nhưng chỉ giới thiệu, để sinh viên tự review theo ý mê say của mình. Tựa như như vậy, ở cấp tiểu học Hoa Kỳ tất cả một cuốn sách in những “tác phẩm nghệ thuật” siêu là quái dị để học sinh tự đánh giá một bí quyết rất công ty quan trong những “tác phẩm” đó loại nào là thành tích nghệ thuật. Quyển sách tất cả tựa đề “Đây có phải thẩm mỹ không?” (Is This Art?)

*

*

Ở trang 27, George R. Knight viết tiếp: Cần nhận ra rằng thẩm định mỹ học là 1 phần và là vấn đề không thể tránh ngoài trong cuộc sống hàng ngày. Con tín đồ là con người thẩm mỹ (Human beings are aesthetic beings) và vị thế, cũng tương tự đạo đức học, Mỹ học chẳng thể không được giảng dậy trong nhà trường, vào gia đình, trong media đại chúng (media) tốt trong cơ sở tôn giáo.

Mỹ học giải quyết các thắc mắc Thế làm sao là đẹp? (What is beatiful?) với Tôi buộc phải thích mẫu gì? (What should I like?). Mỹ học không thể tách bóc rời cuộc sống. Giá trị thẩm mỹ và làm đẹp (aesthetics values) của con người phản ảnh trên cục bộ quan niệm triết lý của họ. Hầu hết vấn đề tiếp sau đây tạo nền tảng gốc rễ cho những ý kiến mỹ học tập khác nhau:

-Nghệ thuật đề xuất bắt chước và bao gồm tính đại diện thay mặt (imitative and representative) hay đề xuất là sản phẩm sáng tạo thành riêng tư (product of the private creative imagination)?

– chủ đề của các hiệ tượng nghệ thuật chỉ nên đề cập cho tới cái tốt (the good) trong đời sống hay nên bao hàm cả các chiếc xấu (urgly) với thô kệch (grotesque)?

-Thế làm sao là nghệ thuật xuất sắc (good art)? Theo tiêu chuẩn nào, nếu như có, nghệ thuật có thể bị review đẹp hay xấu (beatiful or urgly)?

-Nghệ thuật cần có thông điệp cho xã hội hay chân thành và ý nghĩa của nó luôn luôn luôn có tính cách riêng tứ của tác giả? (-Should art have social function and message, or should its meaning remain forever private khổng lồ its creator?)

-Có nghệ thuật và thẩm mỹ vị nghệ thuật, hay nghệ thuật phải có ý nghĩa sâu sắc thực tế?

– cái đẹp nằm trong tòa tháp hay tùy thuộc vào bé mắt của fan chiêm ngưỡng?

XIV-Vài lớp triết học tập cơ bạn dạng tại đh Hoa Kỳ

Để nắm rõ thêm triết lý là gì, ta cũng đề nghị xem qua nội dung các lớp triết học cơ bạn dạng được giảng dậy ở năm thứ nhất và lắp thêm hai đại học Hoa Kỳ. Ở đây tôi trình làng hai ngôi trường đại học cộng đồng 2 năm ở miền bắc bộ California là đại học cộng đồng Mission College với đại học xã hội West Valley College.

Chương trình triết học tập ở đại học xã hội Mission College sinh hoạt Santa Clara, California, Hoa Kỳ ghi rằng, triết lý, bắt đầu của đa số khoa học tập (the original home of the sciences) là một cố gắng mang lại sự gọi biết toàn diện (comprehensive understanding). Triết lý nghiên cứu thực chất của thực trên (nature of reality), kỹ năng và kiến thức của con tín đồ (human knowledge), thực chất của lòng tin (nature of mind), đạo đức và đời sống giỏi lành (the good life) v…v. (http://missioncollege.edu/depts/phil/index.html)

Trọng trung ương của khoa triết (Department focus) của ngôi trường là cung ứng cho sinh viên các sẵn sàng kỹ càng về các mặt thực chất của đạo đức (ethics), để ý đến logic, và biện pháp hành văn (writing) (ghi chú của fan viết: các lớp writing ở trường học Hoa Kỳ không dậy fan ta viết văn học mà hầu hết dậy học sinh, sv cách miêu tả tư tưởng bằng văn bạn dạng một cách trực tiếp (không đồng ý nhập đề lung khởi), chủ yếu xác, ngắn gọn và lập luận chặt chẽ được cung cấp (support) bằng các dữ khiếu nại hay thông số kỹ thuật đã được kiểm chứng).

Học triết cũng giúp bổ sung cập nhật khả năng của sinh viên, không tính văn bằng và kỹ năng chuyên ngành, xin được việc trong vô số ngành nghề, ví dụ:

Quản trị hành chánh, khảo cổ, quản thủ thư viện (Archivist), viết sách, diễn giảng, viết báo, gớm doanh, Giải mật mã (Crypanalyst), phê bình kịch nghệ, thầy giáo trung học (Educator / High School teacher), kỹ thuật tin học, phép tắc sư, công ty xuất bản, quản ngại trị nhân viên, tu sĩ, tâm lý gia, nghiên cứu và phân tích khoa học (Scientific Researcher), Cán sự xã hội, hướng dẫn viên du lịch, với hai nghề nữa hơi khó khăn dịch (Foreign Correspondent / Foreign Service Officer, Museum Curator. ) với còn các ngành nghề nữa tôi không liệt kê hết. Tóm lại kiến thức triết lý hữu dụng là khả năng bổ sung cập nhật giúp sinh viên dễ xin việc trong vô số nhiều ngành nghề trong cuộc sống chứ chưa hẳn khó kiếm việc như thời của triết gia trằn Đức Thảo nghỉ ngơi Việt Nam.

Đại học xã hội West Valley College (đại học 2 năm) sinh sống Saratoga. (http://westvalley.edu/academics/social_science/philosophy/index.html) cũng nằm trong phương châm giáo dục sinh viên như sinh hoạt đại học xã hội Mission College và có mở những lớp triết sau:

Triết 1 (Phil 1): Triết học tập nhập môn (Introduction to Philosophy)- 3 tín chỉ.

Lớp này dậy sinh viên nghiên cứu những thắc mắc như: Thực trên là gì? (What is reality?) Điều gì khiến cho một hành động là đúng hay sai? (What, if anything, makes an act right or wrong?)

Lớp triết 2 (Phil 2): Luận lý học nhập môn (Introduction khổng lồ logic)- 3 tín chỉ: Lớp này góp sinh viên học biện pháp phân biệt lý luận cùng phi giải thích (distinguish argument from non-arguments), khẳng định (identify) và né tránh những ngụy biện thông thường (commom fallacies)

Lớp Triết 3 (Phil 3) Đạo đức học nhập môn (Introduction khổng lồ Ethics) 3 tín chỉ: Lớp này phân tích những sự việc giá trị (Thế làm sao là xuất sắc và xấu) và nghĩa vụ (cái gì là yêu cầu hay trái). Lớp này nghiên cứu khối hệ thống đạo đức của Plato, Aristotle, Christianity, Kant, v…v. Những hệ thống đạo đức này được vận dụng vào những sự việc đạo đức với xã hội hiện tại đại, như phá thai, án tử hình, chị em quyền, quyền của thú đồ (animal rights), và minh bạch chủng tộc (racism). Chủ yếu của lớp học đặt trọng tâm vào cách cân nhắc hợp lý (critical thinking) cùng kỹ thuật viết (writing skills).

Xem thêm: Nêu Một Số Ví Dụ Về Khả Năng Tự Điều Chỉnh Của Cơ Thể Người, Bài 3 Trang 9 Sgk Sinh Học 10

Lớp triết 17 (Phil 17): trình bày (Logic & Critical Reasoning-3 tín chỉ.) Lớp này giảng dậy nhập môn cân nhắc và viết phải chăng (critical thinking & critical writing). Sinh viên đã có thời cơ học tập kỹ thuật lý luận với tranh cãi thực tế (the opportunity to lớn learn techniques of practical reasoning and argumentation). Những chủ đề tất cả có: đọc, phân tích tranh luận, phân biệt tuyên truyền (recognizing propaganda), làm cho rõ ý nghĩa (meaning) cùng định nghĩa, review bằng chứng, và những sai lạc thông thường xuyên trong trình bày (ngụy biện-Formal và informal fallacies). Lớp cũng dấn mạnh những kỹ thuật viết hợp lý và phải chăng (critical writing strategies).

XV-Liên hệ tới hiện trạng Việt Nam

Trong làng hội việt nam hiện tại toàn bộ học sinh đã đề xuất tiêu phí trong vô số năm, cho tới khi xuất sắc nghiệp đại học, tương đối nhiều năng lực và thời hạn vào hầu như giờ học triết h